Volgens de overlevering hebben de ouders (wonend op de boerderij aan de nu Jac. Boomsmastraat 62) van Brandt Martens (geb. 1869) en Melle Martens van der Goot (geb. 1871, dit is ook de man op de foto) het huisje laten bouwen. Brandt Martens is boer geworden op de boerderij in Sondel en Melle Martens heeft waarschijnlijk tijdelijk in het huisje gewoond en is later naar een boerderij in Wyckel verhuisd.

Als eerste huurde Okke van Solkema en zijn vrouw de bouwpleats, Okke bewerkte de bouw en daarnaast was hij ook nog koetsier. Arbeiders bij Brandt Marten van der Goot waren Pieter Spoelstra en Fetse Hoekstra (Fetse Hoekstra woonde naast Brandt) en zij werken op de bouw bij Okke in drukke tijden. Deze boer is in 1920 vertrokken. Omstreeks 1920 is Brandt Martens naar Wyckel verhuisd en heeft geruild van boerderij met zijn broer Melle Martens.

De bouwpleats zag er van binnen uit als volgt. Aan de ene kant was een deur en een rij raampjes, door deze deur was een looppad tot helemaal naar achteren. Daarnaast was een hele rij paardenboxen waar de paarden los in rond liepen. Daarnaast op de foto was de schuifdeur. Een paard en wagen kon zo naar binnen rijden voor het laden en lossen van de zaden. Vandaar de naam bouwpleats deze diende dus voor stalling van paarden en opslag van zaden. Want er werd haver, rogge, aardappelen en koolrapen verbouwd. Geen tarwe want de grond was er hier te arm voor.

Hierna kwam Lolle Oppedyk met zijn vrouw, deze man was bouw en veeboer. Aan de achterkant werd er een stuk schuur bij gebouwd waar aan elke kant 6 koeien konden staan. De koeien stonden met de koppen naar elkaar toe en het middenpad was zo breed dat men er zo een wagen met voer naar binnen kon rijden. Aan de voorkant boven in de schuur zit een raam waar de feint 'Lammert de Koe' kon slapen. Als er in de wintermaanden niet te veel werk was gingen ze in de bossen lysters vangen, hiervoor kregen ze dan een dubbeltje per stuk die dan weer werden doorverkocht naar Frankrijk.

Een paar jaar later werd Jan van der Gaast de nieuwe pachter van de bouwpleats, zoon van Pieter van der Gaast uit Tjerkgaast. Jan had ook een feint en faem. Bij de bouwpleats was nu weer minder bouw en meer grasland. Dit grasland strekte zich ook uit over de weg tot zo=n 150 meter over de heuvelrug, heel vroeger ook wel de Sondeler bergen genoemd. De afscheiding was bij de boerderij van nu Melle en Froukje van der Goot tot aan de Bouwereed. Deze lag eertijds tegenover de autosloperij van Joh. Stegenga. De bomenrij is hier nog een aandenken aan. Over deze Bouwereed had men aansluiting naar de Wyckeler Ywert. Hier moet u bedenken dat de boerderij van Hielke en Sjoke toen nog niet was gebouwd.

Melle Marten en Griet van der Goot-van der Gaast kregen 7 kinderen waarvan hun zoon Marten Melle met Sietske Brouwer trouwde en dezen zijn op het ouderlijke stee gaan wonen. Mede daarom hebben Melle M. en Griet een nieuwe boerderij laten zetten (1928), waar Hielke en Sjoke nu wonen. De bouwpleats is daarvoor afgebroken en de vele materialen o.a. de spanten en de blikken golfplaten zijn in de nieuwe boerderij verwerkt. Later is Petrus Melle van der Goot (geb. 1912) met Maartje Schuurmans getrouwd. Zij zijn ook op het ouderlijke stee gaan wonen en Melle M. en Griet zijn naar de Jachtlustweg 24 in Wyckel verhuisd, waar ook één van hun zoons Cornelis, boer werd. Er hebben na Jan van der Gaast nog meer mensen in dit huis gewoond.

O.a. een zekere Jagersma. Wouter (geb. 1902) en Janna (geb. 1906) Kraak-ten Brink, Wouter was jaren arbeider bij Marten M. van der Goot en Janna hielp ook wel mee om de koeien te melken en soms in de huishouding. Theunis Kraak (geb.1937) is hier geboren. Verder woonden er Rein en Jetske Waaier en daarna Fokke en  Harmke van der Berg, zij hebben hier 12 jaar gewoond en Fokke was arbeider bij Petrus M van der Goot. Daarna in 1963 zijn Age en Neeltsje Schilstra er komen wonen, hij was eerst arbeider bij Durk en Jule Dooper-Smeding en later bij Petrus en Ida van der Werf-Postma in Tacozijl.

Voor 1900 was er veel bos in Gaasterland, zo ook bij Sondel. In de jaren 1676 is door een Amsterdamse regent Hiob de Wildt grote stukken grond aangekocht bij Rijs en later is dit door twee van zijn nazaten, vader en zoon David de Wildt flink uitgebreid vooral door David. Er is toen veel grond in Gaasterland in cultuur gebracht. Door de tijden heen is er bij Sondel dan ook bos geplant. Dit bos strekte zich uit vanaf het huis van Lykle Búse (gebouwd in 1898) die aan de ene kant woonde en aan de andere kant Giebe, een oud vrouwtje. Lykle was frij feint en boerenarbeider en bediende ook wel de molen aan de Sondelerdyk. Het huis is nu van Sietze Schaap en Paulien de Vreeze en zij hebben het huis helemaal verbouwd. Het bos grensde tot aan het Heechpaed en de Delbuursterweg, (voorheen wel Delburen' genoemd).

Het bos tegen de Delbuursterweg/Heechpaed noemde men ook wel de ' boomgaard'. Vanaf de weg bij Harm Thiboudier nu L. Koopmans liep een pad door dit bos dat uitmonde tegenover de boerderij (gebouwd in 1645) van Hindrik Ynse (geb.1902)en Ybeltje de Jong-van Elsloo (geb.1906) nu Piet en Hinke Trinks Jac.Boomsmastraat 58. Dit pad had de naam Monkelbaansreed. Een bomenrij is nu nog een aandenken maar werd toen destijds gebruikt door Sieberen Dooper die aan de Delbuursterweg een boerderij met landerijen had (nu Bouwe Dooper) maar ook enige percelen grasland, die achter Piet Trinks lagen, de Polder genoemd. De Monkelbaansreed is afkomstig van de vorige eigenaar voor Sieberen Dooper namelijk Doeke Monkelbaan.

Er liep ook nog een voetpad halverwege de Monkelbaansreed naar het Heechpaed en dit noemde men 'it Leantsjeboskreed'. Als men deze boskreed doortrok kwam men uit op de Sânmar, hieraan stonden vroeger twee boerderijtjes. In het eerste boerderijtje woonde Johannes Veldman. Zijn kleinzoon Johannes is nu boer aan de Noorderreed 12. Verderop stond ook nog een boerderijtje dat bewoond werd door Willem Samplonius, daarvoor volgens overleveringen een zekere Kok. De weg van Sondel naar Wyckel heette in begin jaren 1900 de Grindweg.

Het huis waar Jelte en Ulkje Eppinga wonen is in 1924 gebouwd. Zijn pake en beppe Kobus en Romkje Eppinga hebben dit laten zetten. Hun zoon Hendrik (geb. 1897) is met Sietske Dijkstra getrouwd en zijn toen op de boerderij gaan wonen. Op deze boerderij woont nu Willem Eppinga. Naast Jelte en Ulkje ligt een sloot die de Sype heet maar eertijds lag die meer naar Sondel toe, zo ongeveer achter Luut en Wokke ten Brink. Nu woont Egbert Schaap in dit huis.

Waar Uilke en Aagtje Gijzen nu wonen is rond 1912 door Petrus Rekers een paar 'ikkers' bos gekocht en gekapt en er werd een huis opgezet en een hok er achter voor 1 koe. Zijn vrouw Tryntje (geb.1867) moest de koe melken en hij zelf had werk als veldwachter in Sondel en Wyckel. In 1925 heeft Durk van der Werf de pleats overgekregen (intussen was er al enige uitbreiding geweest in de veestapel en land) want hij trouwde met Jantje Rekers, dochter van Petrus en Tryntje Rekers Eén van de zoons van Durk en Jantje van der Werf, Gooitzen (geb. 1930) heeft de boerderij later overgenomen maar heeft in 1954 het huis waar Heert en Hinke de Vries nu wonen laten bouwen door timmerman Igge van der Veer en heeft daar een aantal jaren in gewoond met zijn vrouw Rika Kramer. Later hebben Gooitzen en Rika geruild van stee met Hindrik Ynse en Ybeltje.

Gooitzen z'n broer Petrus van der Werf, is met Ida Postma getrouwd en hebben enkele dagen in een woonboot gewoond die in het Swaaigat lag. De kachel werd te warm en de woonboot is afgebrand. Hierna zijn ze op het ouderlijke stee gaan wonen en hebben daar zo=n 7 jaar gewoond. In 1967 zijn Gooitzen en Petrus naar Tacozijl verhuisd vanwege de ruilverkaveling en zijn daar elk op een boerderij gaan boeren. Op de ene boerderij wonen nu Harm en Froukje van der werf-Hoekstra en de ander Durk en Heidi van der Werf-Hak beiden zoons van Gooitzen en Rika.

De boerderij van Petrus en Ida is toen gekocht door Hindrik Gijzen (geb. 1911) die met Uilkje Hoekstra is getrouwd. Zij is een dochter van Fetse en Antje Hoekstra en zijn daar verder gaan boeren. Daarvoor buorken ze op de boerderij van haar ouders. De boerderij van Hindrik en Uilkje is later overgenomen door zoon Uilke die getrouwd is met Aagtje Kuiper. Deze pleats is in 1990 afgebroken en hiervoor in de plaats hebben zij een huis laten bouwen. De pleats waar Fetse Hoekstra en Hindrik Gijzen eerst hebben geboerd is gekocht door Marten Melle en Sietske van der Goot. Zij hebben de boerderij afgebroken en er een bungalow op gebouwd en zijn daar in gaan wonen toen hun zoon Melle Marten is getrouwd met Froukje van der Bij. Nu woont er een dochter van Melle en Froukje, Tiny, zij is getrouwd met Henk Bolding.

De boerderij die Gooitzen en Rika verlieten is gekocht door Jan en Brechtsje Akkerman-Feenstra. Zij woonden aan de Vinkebuurt in Wyckel waar zij een klompenmakers bedrijf hadden die ze in Sondel weer voortzetten. Deze verhuizing was vanwege de aanleg van de snelweg Balk-Lemmer. Sinds 1986 wonen Piet en Hinke Trinks op dit stee. Het huis waar Harmen (geb.1936) en Lolkje Akkerman wonen is in 1886 gebouwd. In 1929 zijn Jan en Aukje Akkerman-Koenen er komen wonen. Hij was aldaar klompenmaker en had 2 koeien. Zoon Harmen Akkerman (geb. 1892) is met Jetske Boersma (geb.1895) getrouwd en zijn op het ouderlijk stee gaan wonen. Harmen zijn ouders hebben toen een huis laten bouwen waar nu Robert Mienstra woont aan de Jac.Boomsmastraat 27. Harmen Akkerman was ook klompenmaker en had ook enkele koeien. Dit is later uitgebreid naar een 30 stuks koeien. De klompenmakerij en de veehouderij is later opgesplitst. Jan Akkerman (geb. 1921), zoon van Harmen is met Brechtsje Feenstra getrouwd en heeft de klompenmakerij meegenomen naar de Vinkebuurt. Roelof Akkerman (geb.1930) is met Grietsje Doornspleet getrouwd en zijn op het ouderlijk stee boer geworden. In 1968 in de ruilverkavelingstijd zijn zij verhuisd naar de Brekkenpolder.

Aan het heechpaed staat een huisje met vroeger enkele grote hokken, nu een zomerhuisje. Dit is gekocht door Haiye Dijkstra. Nu eigendom van dochter Itty Dijkstra. Vroeger woonden er 2 gezinnen in. Aan de ene kant woonden Kees en Gooitske ten Brink (Kees heeft dit huis laten zetten) hij was een losse arbeider en had zelf een paar koeien en wat kleinvee. Aan de andere kant woonden zijn ouders Jan en Wietske ten Brink, zij zijn hier rond 1943 uitgestorven. Hierna zijn Jan en Sjouk Poepjes-ten Brink er in komen wonen. Sjouk is een dochter van Jan en Wietske. Na Jan en Sjouk heeft Meine van Netten er ook gewoond, hij was een broer van Roelof van Netten. Hierna zijn Gerrit en Sippie Riemersma er komen te wonen, hij was een broer van Homme Riemersma hoefsmid in Sondel. Nadien hebben Johannes en Grietsje Wagenaar-Zwerver er gewoond.

Voorheen was de afscheiding van Sondel en Wyckel het Heechpaed nu is dit de snelweg Balk-Lemmer. De boerderij op de hoek behoorde vroeger dus bij Wyckel en stond aan de Vinkebuurt 175. Deze boerderij met landerijen en een stuk bos is door Hains (geb. 1843) en Piertje Bosma-van der Zee gekocht in 1911 voor hun zoon Doede (geb. 1891). Ze woonden eerst op een boerderij in de Ywert maar zijn met Doede hierheen verhuisd. Dit was ook een dubbel huis. Petrus en Tryntsje Rekers hebben een tijdje in de andere helft gewoond. Doede Bosma is in 1921 getrouwd met Johanna van der Kooy (geb. 1892). In 1956 is dochter Piertje Bosma getrouwd met Klaas Marten Deinum (geb.1924) en zijn daar verder gaan boeren. Thans woont één van hun zoons Doede, op de boerderij en hij is getrouwd met Riemke Tuinier.

En zo schrijven we een dik eeuw geschiedenis.

Doede Deinum.. 2001